ทานโพรไบโอติกป้องกันโรคปอดอักเสบ

โรคปอดอักเสบ (pneumonitis) 

โรคปอดบวม ปอดอักเสบ คือ ภาวะติดเชื้อในปอด โดยมีสาเหตุจากภายในถุงลมปอดอาจมีของเหลวหรือหนองคั่งสะสม มีเสมหะสีเขียวเหลือง มีอาการไข้หนาวสั่น หายใจลำบากร่วมด้วย พยาธิของโรคอาจจะเป็นข้างเดียวหรือทั้งสองข้างก็ได้ เป็นการอักเสบของเนื้อปอดที่พบได้บ่อย โดยเฉพาะปอดอักเสบจากการติดเชื้อในเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้ที่มีภาวะภูมิต้านทานต่ำ ซึ่งบางครั้งการติดเชื้ออาจรุนแรงและทำให้ผู้ป่วยเสียชีวิตได้ 

โรคปอดอักเสบเกิดได้จาก 2 สาเหตุ ได้แก่

1. ปอดอักเสบจากการติดเชื้อ โดยเชื้อโรคที่เข้าสู่ปอดและทำให้เกิดการอักเสบของถุงลมปอดและเนื้อเยื่อโดยรอบ ได้แก่ เชื้อไวรัส เชื้อแบคทีเรีย และเชื้อรา ซึ่งเชื้อที่พบจะแตกต่างกันในแต่ละกลุ่มอายุ และสภาพแวดล้อมที่เกิดโรค เช่น ได้รับเชื้อจากที่ชุมชนทั่วไป หรือจากภายในโรงพยาบาล ทั้งนี้ เชื้อแบคทีเรียที่พบ ได้แก่ 

• เชื้อ Streptococcus pneumoniae
• เชื้อ Haemophilus influenzae type b
• เชื้อ Chlamydia pneumoniae
• เชื้อ Legionella spp. 
• เชื้อ Mycoplasma pneumoniae 
• ส่วนเชื้อไวรัส ได้แก่ เชื้อ Respiratory Syncytial Virus (RSV), เชื้อ Influenza หรือเชื้อไข้หวัดใหญ่ 
• และเชื้อราจากมูลนกหรือซากพืชซากสัตว์

การอักเสบเกิดขึ้นเมื่อระบบภูมิคุ้มกันอ่อนแอลงจนทำให้เชื้อโรคบางชนิดเข้าสู่ปอดและเกิดการติดเชื้อลุกลามขึ้น แม้ว่าสุขภาพจะยังดีอยู่แล้ว แต่บางครั้ง เชื้อโรคเหล่านี้แข็งแรงมากจนระบบภูมิคุ้มกันต้านไม่ได้ โรคปอดอักเสบสามารถเกิดได้กับคนทุกเพศทุกวัย แต่ในกรณีของปอดอักเสบจากการติดเชื้อ มักพบบ่อยในเด็กเล็กอายุต่ำกว่า 2 ขวบ และผู้ที่มีอายุ 65 ปีขึ้นไป 

2. ปอดอักเสบที่ไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อ  เกิดจากการหายใจเอาสารที่ก่อให้เกิดการระคายเคืองต่อระบบทางเดินหายใจ เช่น ฝุ่น ควัน บุหรี่ สารเคมีที่ระเหยได้ นอกจากนี้ การใช้ยาปฏิชีวนะ ยาเคมีบำบัด และยาสำหรับควบคุมการเต้นของหัวใจบางชนิดก็อาจทำให้เกิดภาวะปอดอักเสบได้ 

แม้ว่าโรคปอดอักเสบจากทั้งสองสาเหตุจะมีอาการใกล้เคียงกัน แต่วิธีการป้องกันและรักษาแตกต่างกัน และเนื่องจากโรคปอดอักเสบที่เกิดจากการติดเชื้อสามารถติดต่อได้ง่ายจึงเป็นชนิดที่พบได้มากกว่า และจำเป็นต้องเฝ้าระวังผู้ที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยงโดยเฉพาะในช่วงที่มีการระบาด 

อาการของโรคปอดอักเสบ ได้แก่ 

1. ไอมีเสมหะ 
2. เจ็บหน้าอกขณะหายใจหรือไอ
3. หายใจเร็ว หายใจหอบ หายใจลำบาก 
4. มีไข้ เหงื่อออก หนาวสั่น
5. คลื่นไส้ อาเจียน หรือท้องเสีย
6. อ่อนเพลีย
7. ผู้สูงอายุอาจมีอาการซึม ความรู้สึกสับสน อุณหภูมิร่างกายต่ำกว่าปกติ
8. เด็กเล็กอาจมีอาการท้องอืด อาเจียน ซึม ไม่ดูดนมหรือน้ำ

ทั้งนี้ ระดับความรุนแรงของอาการจะแตกต่างกันไปในผู้ป่วยแต่ละราย ขึ้นอยู่กับชนิดของเชื้อโรคที่ทำให้เกิดการติดเชื้อ อายุ และสุขภาพโดยรวมของผู้ป่วย

สำหรับการรับเชื้อสามารถเกิดได้หลายวิธี เช่น

• การไอ จาม หรือหายใจรดกัน ซึ่งเป็นการหายใจเอาเชื้อที่อยู่ในอากาศในรูปละอองฝอยขนาดเล็กเข้าสู่ปอดโดยตรง
• การสำลักเชื้อที่สะสมอยู่บริเวณทางเดินหายใจส่วนบนลงสู่ปอด เช่น สำลักน้ำลาย อาหาร หรือสารคัดหลั่งในทางเดินอาหาร กรณีนี้พบได้ในผู้สูงอายุ และผู้ป่วยโรคเรื้อรัง
• การแพร่กระจายของเชื้อตามกระแสโลหิต โดยผู้ป่วยอาจติดเชื้อที่อวัยวะอื่นนำมาก่อน เช่น ผู้ป่วยที่ใส่สายสวนปัสสาวะ หรือใส่สายเข้าหลอดเลือดดำใหญ่เป็นเวลานานๆ 
• การลุกลามจากการติดเชื้อที่อวัยวะข้างเคียงปอด เช่น เป็นฝีในตับแตกเข้าสู่เนื้อปอด
• การทำหัตถการบางอย่างในโรงพยาบาล เช่น การส่องกล้องหลอดลม (bronchoscopy) การดูดเสมหะที่ไม่ระวังการปนเปื้อน การใช้เครื่องช่วยหายใจ เครื่องมือทดสอบสมรรถภาพปอด หรืออุปกรณ์ให้ความชื้นในรูปฝอยละออง (nebulizer) ที่มีเชื้อปนเปื้อน หรือแม้แต่การได้รับเชื้อผ่านทางมือของบุคลากรทางการแพทย์ที่ไม่ได้ล้างให้สะอาดก็ทำให้เกิดปอดอักเสบได้

การวินิจฉัยโรคปอดอักเสบ

• การตรวจเลือด
• การถ่ายภาพด้วยรังสีเอ็กซ์ (Chest X-Ray)
• การตรวจวัดความอิ่มตัวออกซิเจนของฮีโมโกลบินจากชีพจร
• การตรวจเสมหะ 
• ในบางกรณี แพทย์อาจเลือกการตรวจเพิ่มเติมดังต่อไปนี้ สำหรับผู้ป่วยที่มีอายุ 65 ปีขึ้นไปหรือมีอาการรุนแรง

1. การตรวจด้วยเครื่องเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ 
2. การเพาะเชื้อจากของเหลวในเยื่อหุ้มปอด หรือการส่องกล้องผ่านหลอดลม

การรักษาโรคปอดอักเสบ 

แพทย์จะมีวิธีการรักษาที่เน้นการรักษาการติดเชื้อและป้องกันภาวะแทรกซ้อน ได้แก่ การใช้ยาปฏิชีวนะ 

การใช้ยาละลายเสมหะ ช่วยลดอาการไอ การใช้ยาลดไข้/ยาแก้ปวด เป็นต้น โรคปอดอักเสบโดยเฉพาะที่เกิดจากการติดเชื้ออาจมีความรุนแรงมากจนนำไปสู่การเสียชีวิตได้ การป้องกันโรคจึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง โดยควรปฏิบัติตามคำแนะนำดังต่อไปนี้

• ฉีดวัคซีนป้องกันโรค   แพทย์แนะนำให้ผู้ที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยงซึ่ง หมายถึง เด็กเล็ก ผู้ที่มีอายุ 65 ปีขึ้นไป และผู้ที่มีภาวะภูมิต้านทานต่ำหรือมีโรคประจำตัวบางอย่าง ฉีดวัคซีนที่ให้ผลในการลดอัตราการเกิดโรคปอดอักเสบจากการติดเชื้อ ได้แก่ วัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ (Flu vaccine) และวัคซีนป้องกันโรคปอดอักเสบ (Pneumococcal vaccine) สำหรับป้องกันการติดเชื้อ Streptococcus pneumonia หรือที่เรียกกันว่าเชื้อนิวโมคอคคัส โดยวัคซีนนี้ มี 2 ชนิด คือ

1. วัคซีนแบบโพลีแซคคาไรด์ (Polysaccharide) สำหรับฉีดในผู้ใหญ่ที่มีปัจจัยเสี่ยงและผู้สูงอายุ โดยควรฉีดซ้ำหลังจากเข็มแรก 5 ปี
2. วัคซีนแบบคอนจูเกต (Conjugate) แบ่งออกเป็นชนิดป้องกันเชื้อนิวโมคอคคัส 7 สายพันธุ์ (PCV7), 10 สายพันธุ์ (PCV10) และ 13 สายพันธุ์ (PCV13) ทั้งสามชนิดได้รับการรับรองให้ฉีดป้องกันเชื้อในเด็กตั้งแต่อายุ 6 สัปดาห์ – 5 ปี ยกเว้นวัคซีนชนิด 13 สายพันธุ์ที่ได้รับการรับรองให้ฉีดในผู้ที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยงและมีอายุ 50 ปีขึ้นไป

ทั้งนี้ ผู้ที่อยู่ในกลุ่มเสี่ยงสามารถฉีดวัคซีนป้องกันไข้หวัดใหญ่ และวัคซีนป้องกันโรคปอดอักเสบพร้อมกันในวันเดียวได้ โดยฉีดคนละแขนและเป็นการฉีดแบบผู้ป่วยนอก หลังฉีดวัคซีนอาจมีอาการปวดบวมบริเวณที่ฉีดเล็กน้อยแต่จะหายเองได้ภายใน 2-3 วัน

การป้องกันโรคปอดอักเสบ เพื่อป้องกันไม่ให้อาการรุนแรงขึ้น ผู้ป่วยสามารถทำได้ด้วยตนเอง ดังนี้ : 

• งดสูบบุหรี่หรือสูดดมควันบุหรี่จากคนรอบข้าง เนื่องจากบุหรี่จะไปทำลายกระบวนการป้องกันการติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจตามธรรมชาติของปอด
• ปรับพฤติกรรมตนเอง เช่น รนอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอ รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ และออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ
• ดูแลสุขอนามัยส่วนตัว เช่น หมั่นล้างมือเป็นประจำ และหลีกเลี่ยงการไปอยู่ในที่ที่มีผู้คนหนาแน่น
• หลีกเลี่ยงควันบุหรี่ ควันไฟ ควันจากท่อไอเสียรถยนต์ หรืออากาศที่หนาวเย็น
• เมื่อเป็นหวัด หรือไข้หวัดใหญ่อย่าปล่อยทิ้งไว้ ควรรักษาให้หายขาดแต่เนิ่น ๆ
• ทานอาหารเสริม เช่น โพรไบโอติกเพื่อปรับระบบภูมิคุ้มกันให้แข็งแรงขึ้น นอกจากนี้โพรไบโอติกบางสายพันธุ์สามารถช่วยในเรื่องลดการอักเสบได้อีกด้วย

ในปี 2021 มีงานวิจัยของกลุ่มแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านโรคปอด ได้นำโพรไบโอติกมาช่วยในการรักษาร่วมกับยา พบว่า การทานโพรไบโอติกสามารถลดความเสี่ยงของการเกิดโรคปอดอักเสบได้มากถึง 20% เมื่อเทียบกับกลุ่มผู้ป่วยที่รับประทานยาป้องกันการอักเสบเพียงอย่างเดียว นั่นบ่งบอกว่า โพรไบโอติกนอกจากช่วยปรับสมดุลจุลินทรีย์ในลำไส้แล้วยังส่งเสริมให้ร่างกายแข็งแรงขึ้นจากการปรับระบบภูมิคุ้มกันได้อีกด้วย แต่จากการศึกษาในครั้งนี้แพทย์ผู้เชี่ยวชาญแนะนำเพิ่มเติมอีกว่า ควรทานโพรไบโอติกตั้งแต่ก่อนที่จะเกิดโรคเหล่านี้ ยิ่งผู้ที่มีความเสี่ยงสูงยิ่งควรทานเพราะจะช่วยลดความเสี่ยงไม่ให้เกิดอาการที่รุนแรง หากเกิดอาการรุนแรงจนเข้า ICU การรักษาอาจไม่เป็นผลเท่าที่ควร

ในประเทศไทยมีโพรไบโอติกสายพันธุ์ไทยที่มีการทดสอบแล้วว่าช่วยปรับสมดุลระบบภูมิคุ้มกันได้ และมีคุณสมบัติพิเศษในการลดการอักเสบด้วยการลดระดับ TNF-alpha ซึ่งเป็นสาระสำคัญที่ก่อให้เกิดการอักเสบ 

ซึ่งโพรไบโอติกสายพันธุ์ไทยสามารถหารับประทานได้จากผลิตภัณฑ์ Winona Probio เป็นโพรไบโอติกส์ชนิดจุลินทรีย์มีชีวิตเจ้าแรกที่อยู่ในแคปซูลของคนไทยสูตรเฉพาะของ Winona Probio โดยศูนย์ความเป็นเลิศทางด้านวิจัยโพรไบโอติก คณะแพทยศาสตร์ มศว ได้คิดค้นและพัฒนาโพรไบโอติกส์สายพันธุ์ไทย L. paracasei MSMC39-1 และ Bifidobacterium animalis TA-1  ซึ่งเป็นสายพันธุ์ท้องถิ่นที่คัดแยกพัฒนาและทดสอบในกลุ่มประชากรไทย จึงเหมาะกับสภาวะคนไทยมากที่สุด ด้วยคุณสมบัติที่ดีมากเป็นโพรไบโอติกแบบเชื้อเป็น เป็นจุลินทรีย์ที่มีชีวิตอยู่ในรูปแบบของแคปซูลที่พร้อมเข้าไปเติบโตยึดเกาะที่ผนังของลำไส้ ช่วยในการปรับระบบองค์รวมของสุขภาพได้ทันที

ขอขอบคุณข้อมูลจาก

1. งานวิจัย Johnstone J, Meade M, Lauzier F, et al. Effect of Probiotics on Incident Ventilator-Associated Pneumonia in Critically Ill Patients: A Randomized Clinical Trial. JAMA. 2021;326(11):1024–1033. doi:10.1001/jama.2021.13355
2. เว็บไซต์ โรคปอดบวม ปอดอักเสบ (Pneumonia) อาการ สาเหตุ การตรวจวินิจฉัย และการรักษา | MedPark Hospital
3. เว็บไซต์ https://www.bumrungrad.com/th/conditions/pneumonitis